Артемьев Матвей Никифорович 1918 сыллаахха Чурапчы улууһун Одьулуун нэһилиэгэр Бабаҕа диэн сиргэ төрөөбүтэ.Төрөппүттэрэ Никифор Павлович уонна Кирияна Артемьевтар сүөһү ииттэн олорор саха ыала этилэр.Кинилэр биэс уолу төрөппүттэрэ. Матвей үһүс уол этэ. Оскуоланы бүтэрэн Чурапчы педагогическай училищетыгар үөрэнэ киирэр. 1941 сыллаахха бэс ыйын 21 күнүгэр начаалынай кылаас учууталын дипломун туппута. 1941-1942 үөрэх сылыгар Алаҕар нэһилиэгин начаалынай оскуолатыгар учууталынан үлэтин саҕалыыр.
1942 сыллаахха сайын Матвей бэс ыйыгар бииргэ төрөөбүт убайдарын Ньукулайы, Миитэрэйи кытта бэбиэскэ туппута. Төрдүс уоллара Дьөгүөр 1943 сыллаахха сааһа ситэн эмиэ арҕаа фроҥҥа ыҥырыллыбыта. Матвей Никифорович хаан тохтуулаах, кырыктаах кыргыһыыларга кыттан, иккитэ түөһүгэр уонна атаҕар улаханнык бааһырталаан, госпитальга өр эмтэнэн, комиссияланан 1944 сыллаахха дойдутугар төннөн кэлэр. Сэриигэ көрдөрбүт хорсун быһыытын иһин Албан аат 3 степенэ, Аҕа дойду Улуу сэриитин 2 степенэ уордьаннарынан уонна элбэх бойобуой мэтээллэринэн наҕараадаламмыта.
1946-1947 үөрэх дьылыгар дойдутугар Одьулууҥҥа тахсан оскуола сэбиэдиссэйинэн үлэлиир. 1949 сыллаахха олоҕун аргыһын Седалищева Мария Ильична диэн олохтоох Одьулуун кыыһын кэргэн ылар. Ити сыл убайын Миитэрэй ыҥырыытынан Нам оройуонугар көһөн кэлэллэр. 1952 сылга диэри Хатырык оскуолатыгар начаалынай кылаас учууталынан үлэлиир.
1952 сыллаахха 2 Хомустаах начаалынай оскуолатыгар учууталынан ананан кэлэр. Ол кэннэ бу нэһилиэги иккис төрөөбүт дойду оҥостон, кэргэнинээн Мария Ильиничналыын оҕо-уруу тэнитэн олохсуйан олороллор.
Айар үлэнэн сааһыран баран дьарыктанар буолбута. Сахатын сирин, олорор, үлэлиир Хомустааҕын кэрэ айылҕатын, үлэһит дьонун-сэргэтин хоһуйбут хомоҕой тыллаах лирик хоһоонньутунан биллэр. Сорох хоһоонноругар биллиилээх мелодистар матыып айаннар бар дьон, эдэр ыччат таптаан ыллыыр ырыалара буолбуттара. “Хомустааҕы таптыыбын” В.Никаноров, “Ньургуһун” Д.Санников, “Хомустааҕым сааскыта” Г.Слепцов-Дьиэрэҥкэй, “Чараҥҥа” Г.Новгородов диэн ырыалары ааттаталыахха сөп.
Артемьев Матвей Никифорович үүнэр ыччаты иитэр-үөрэтэр үлэҕэ 40-чэ сыл олоҕун анаабыта. Төрөөбүт дойдутун уонна бар-дьонун, күүрээннээх үлэни уонна олоҕу муҥура суох таптаабыт буойун, учуутал, поэт бэйэтэ хоһуйбутунуу:
Баҕарбаппын – Кэрэгэйдик олорон, үйэм муҥурданыан,
Баҕарабын – Кэскиллээх үлэм бар-дьоҥҥо хаалыан! – диэн девизтээх үлэлээн, айан олорбута.
Эйэ туругурдун
Көрбүппүт сэрии сорун-муҥун,
Билбиппит өлүү-тиллии диэн тугун,
Саллаат кыа-хаана тохторун,
Бойобуой доҕорбут өлөн охторун.
Хара дьайдаах ол сылларга
Сорохтор тыыннаах ордубуппут.
Сэрии хонуутугар охтубуттарга
Үйэлэр тухары албан аат буоллун!
Биһиги баҕарбаппыт сэриигэ
Харах уута, хаан тохтуута тахсыан.
Баҕарбаппыт бу күннээх сиргэ
Киһи олоҕо, көҥүлэ харыстаныан.
Кыайыы 30 сылыгар
Кыргыс хонуутугар баас ылбыттар,
Кыһыл хааммытын тохпуттар
Ийэ сир көҥүлүн көмүскээбиттэр
Итиини-буһууну көрсүбүттэр
Умнубаппыт өрүүтүн
Кыайбыт өрөгөй күммүтүн.
Сыл хонук курдук да уһуннар
Кыайыыбыт отут сыла да буоллар,
Кырдьаммыт сүһүөхпүт да бакыйдар
Баттахпыт ааспыта да маҥхайдар
Умнубаппыт өрүүтүн
Кыайбыт өрөгөй күммүтүн.
Сүүс омук биир санаанан турунан,
Тулхадыйбат доҕордоһуу баар буолан,
Бары ыардары барытын тулуйан
Кыайбыппыт партия сирдээн, салайан.
Ийэ сири көмүскүүр иһин
Толорбуппут ытык иэспитин.
1975, кулун тутар 18 к.
Ньургуһун
М.Артемьев тыл. Д.Санников мел.
Ыраас кырдал кытылыгар,
Ыркый ойуур саҕатыгар,
Чагда дьэҥкэ тыатыгар,
Хатыҥ чараҥ быыһыгар.
Хос ырыата:
Ньургуйаана ньургуһун,
Тупсубутун олуһун.
Сааһын куруук эн тахсан
Күнү көрсө күөгэйэҕин,
Ньургуһунум барахсан
Дойдум ньуурун симиигин.
Хос ырыата.
Сиккиэр тыалтан наскыйан
Сэгэлдьийэ тураҕын,
Үөрүүгүттэн долгуйан
Үҥкүүлүүргэ дылыгын.
Хос ырыата.
Сиэдэрэйкээн дьүһүнүҥ
Сүрэҕи сымнатар,
Саҥа тыллар мөссүөнүҥ
Сахам кыыһын санатар.
Хос ырыата.