БИҺИГИ ЭР ХОҺУУММУТ
Үйэлээх үгэспит үтүөкэн сиэринэн
Үбүлүөй үөрүүлээх түбүгэр тирэнэн,
Этигэн тылларым дьүһүйэр күүһүнэн
Эр хоһуун, Эйиэхэ хоһооммун тиһэбин.
Түҥкэтэх сахаҕа дэҥ көстөр майгылаах,
Кумуччу туттуммыт, кимиилээх эр бэрдэ
Түөрэҕиҥ түспүтэ үөһэттэн ананан,
Куһаҕан Ыал дэнэр нэһилиэк сиригэр.
Күүтүүлээх уол оҕо буолаҥҥын үөрпүтүҥ
Төрөппүт дьонноргун - ийэлээх аҕаҕын
Ол эрэн ол үөрүү сотору сойбута:
Айгыраан барбыта Эн дьонуҥ олоҕо.
Аҕаҕыт бэһиэлэр этилэр эрээри,
Бары да бииртэн биир сэлликтэн өлөллөр.
Хараҕын сүтэрбит ийэҕин кытары
Эдьиийиҥ Маайалыын син ордон хаалаҕыт.
Дьылҕа Хаан ыар-баттык, хараҥа былытын
Дуулаҕа дьулууруҥ өрүтэ сүргэйэн,
Чэмэлкэй үрүҥ күн сырдыга тулаҕар
Чаҕылыс гыммыта олоҕуҥ аартыгар.
Ол онтон эрдинэн, тирэххин булунан,
Сырдыгы батыһан, сайдыыны ситэҕин.
Үгүс дьон кыайбатын «ээх» хоту ылсыһан,
Үлэҕэ эриллэн, үүнэҕин-сайдаҕын.
Эдэр саас сүрэҕи үөрүүнэн толорон,
Тапталгын көрсөҕүн — саҥа ыал эбиллэр.
Үчүгэй бэйэлээх уоллаах кыыс оҕонон
Айыыһыт Хотуммут айхаллыы көрсүһэр.
Баартыйа бүгүрү саллаата буолаҥҥын,
Буурҕалаах Булуҥҥа айаннаан тиийэҕин.
Үйэлэр тухары тарҕанан олорбут
Туундара дьоннорун бэйэҕэр түмэҕин.
Олохтоох дьоннорго көмөнү бэрдэрэн,
Сэбиэскэй былааһы сэҥээрдэн бараҕын
Биир сиргэ кииннэнэр, саҥалыы тэриммит
Булуҥ диэн ааттаммыт уокурук баар буолар.
Үөрэххэ баҕаҕын толунар кыах көстөн,
Москуба куоракка үөрэнэн кэлэҕин,
Булуҥҥа төннөҥҥүн, икки сыл устата
Уокурук үлэтин сүрүннээн бараҕын.
Тыраахтар аан бастаан үөдүйэр кэмигэр
Төрөөбүт-үөскээбит дойдугар эргиллэн,
Ым-Ты-Ыс тэрийэн, атаҕар туруоран,
Ымсыылаах көлөнү тарҕатан бараҕын.
Ньирилиир-бирилиир, өрүтэ көбүөхтүүр
Буруонан уһаарар тыраахтар көлөбүт
Буолтата-гаайката, атын да чаастара
Эрийэр этилэр тимири эллиири.
Төһө да мэхээнньик буолбатах буолларгын,
Барытын быһалыы ситэҥҥин өйдүүгүн:
Тимири уһаарар оһоҕу булаҕын,
Тарбаҕар талааннаах дьоннору түмэҕин.
Хотугу дойдуга Эн көмөҥ наада диэн,
Хомуньуус баартыйа сорудах биэрбитин
Үөрүүнэн ылынан, кылгас кэм иһигэр
Өлөөнү чиэстээхтик тэрийэн кэлэҕин.
Бу маннык улахан тэрийэр дьоҕурдаах,
Барыны барытын сааһылыыр, муоһалыыр
Туохтан да хаайтарбат, бэрт сытыы киһини
Төттөрү киин сиргэ ыҥыран ылаллар.
Москуба куоракка үөрэххин эбинээт,
Үрдүкү салайар үлэҕэ киирэҕин:
Улууһу салайа Бүлүүгэ тиийэҕин,
Манна да баардааххын чиҥэтэн биэрэҕин.
Сыччах биир сылынан ыҥыран ыланнар,
Наркомнуур үлэҕэ аныыллар Эйигин.
Сэллиги, атын да ыарыыны утары
Тэтимнээх үлэни тэрийэн бараҕын.
Салайар үлэҕэ ананан төрөөбүт
Дьиҥ чахчы дьоҕурдаах киһини,
Эйигин, Үрдүкү үлэҕэ үүннэрэн иһэллэр,
Үрдүгэр үрүҥ күн дьиэрэҥкэй тэппитэ.
Уйаара-кэйээрэ биллибэт киэҥ сиргэ
Үөрэхтээх, билиилээх эдэр дьон тиийбэтин
Сойууска туруорсан, ситиһэн тэйэҕин –
Соҕуруу дойдуттан үгүс дьон кэлбитэ.
Эдэркээн эмчит кыыс сүрэххин уулларан,
Эн туран олоххун саҥаттан оҥостон,
Икки кыыс уонна биир уол оҕо төрөөннөр,
Уопсайа биэс оҕо аҕата буолаҕын.
Уот сэрии иннинэ, түөрт уон биир сыллаахтан
Учуонай Сэбиэтин салайан барбытыҥ.
Сойууска аатырар дьоһуннаах дьоннору
Саллабыт алта сыл салайбыт кыаххыттан.
Олохпут биллэрдик көнүөхчэ буолбутун,
Сут-кураан сатыылаан, кыһалҕа кыпчыйар.
Онтон, дьэ, уот сэрии ытыллан турбат дуо!
Сир-дойду сиҥниэхтии өрүтэ түллэҥниир.
Бу маннык арда суох хараҥа күннэргэ
Оо, Ылдьаа, Эн көмөҥ көмүскэ тэҥнээҕэ.
Балысхан үлэни тэрийэн, туруорсан,
Эстииттэн быыһыыгын төрөөбүт норуоккун.
Хомуньуус баартыйа эрэллээх саллаата,
Хомпоруун Хотойго холоонноох эр хоһуун
Үрдүкү эргимтэ килбэйэр киинигэр
Үлэни ыытаҕын, норуотум туһа диэн.
Бу Орто дойдуга олорон ааһыыга
Барыта сатанар буолбатах буоллаҕа
Бааллара олоххор бааллардаах түгэннэр,
Бааллара ситтэрбэт кынаттаах ыралар.
Эйигин үктэтэр хараҥа санаалаах
Илиигин-атаххын кэтэһэр дьон баара.
Кинилэр сыалларын ситиһэн, Эйиэхэ
Бэрдэ суох дьыл-хонук бүрүүкээн кэлбитэ.
Кырдьыгы кылбатар мөккүөрдээх буолаҥҥын,
Кытаанах тургутуу буомнарын ааспытыҥ:
Систиэмэ үлэтин утары бараҥҥын,
Сириллэр диэн тугун толору билбитиҥ.
Суобаһыҥ этиитин утары барбакка,
Салайан бүппүтүҥ баартыйа обкуомун...
Ол кэмҥэ ыарыылаах да буолтун иннигэр,
Чынайар үрдүккэ таҕыстыҥ бу бүгүн!
Эр хоһуун буолаҥҥын, барытын тулуйан,
Эндирдээх олоххун чиэстээхтик уйбутуҥ.
Суох буолтуҥ кэнниттэн биэс сылы аһаран,
Эн аатыҥ иккистээн чаҕылыс гыммыта.
Биһиги, билиҥҥи көлүөнэ үөрэхтээх дьонноро,
Биһирии ахтабыт чаҕылхай олоххун.
Бу маннык улуукан дьоннордоох буоламмыт,
Кынаттаах курдуктук сананан эрдэхпит!
Үтуөҕүн-өҥөҕүн умнубат туһуттан,
Үлэлэр бараллар, тэрээһин ыытыллар.
Эн ааккын сүгэллэр үөрэнэр кыһалар,
Уулусса ааттанар, искибиэр тутуллар.
Эйигин уруйдуур ырыалар, тойуктар
Эрэли үөскэтэр санааны саҕаллар.
Эр хоһуун буолаҥҥын, өлөрү уҥуордаан,
Элбэх да хоһооҥҥо хоһулла турдаҕыҥ!
Эйигин көрбөтөх саҥа кэм ыччата
Эн ааккын долгуйа, киэн тутта ааттыаҕа!
Эн үтүөҥ норуоккар үйэлэр тухары
Умнууга хаалбакка, ахтылла туруоҕа!
Автор: 